Część 5. Jak budować ciekawą fabułę bajki? | Drukuj |  Wyślij znajomemu

    Zanim zaczniemy obmyślać bohaterów i splatać wątki, musimy przede wszystkim wiedzieć, o czym będzie nasza bajka. Musimy wymyślić fabułę.

Fabuła to szkielet konstrukcyjny, na którym opierać się będzie historia. To kolejne zdarzenia układające się w akcję. Fabuła to jakby nić, której będziemy się trzymać i wzdłuż której będziemy wędrować; od początku, aż do szczęśliwego zakończenia. 

- O czym będzie ta bajka? – zapytają Cię dzieci. A Ty w kilku zdaniach musisz umieć ująć cały sens, całą istotę długiej opowieści. ‘Będzie o sierotce, której krasnoludki pomogły odnaleźć zgubione gąski’ albo ‘o dzieciach, które zgubiły się w lesie i trafiły do domu Baby Jagi, a ona chciała je zjeść’. W ten sposób uchwyciłaś całą esencję bajki. O to właśnie chodzi w fabule. Nawet najdłuższą i najbardziej skomplikowaną opowieść da się streścić w kilku zdaniach.

I od razu dla wprawy proponuję kilka ćwiczeń:
1. Zanim zaczniesz wymyślać własne bajki, streść fabułę tych już wymyślonych. Przypomnij sobie Czerwonego Kapturka, Jasia i Małgosię albo jakąkolwiek inną i opowiedz ją sobie w 3-5 zdaniach. Pamiętaj, że fabuła to szkielet opowieści, pomiń więc szczegóły. Skup się na samej istocie bajki.
2. Teraz będzie trochę trudniej: Wzorując się na fabule którejś z bajek, ułóż inną historyjkę, z innym bohaterem, dziejącą się w innym miejscu, innym czasie, ale przekazującą podobne przesłanie (np. nie opowiadaj wszystkiego o sobie obcym albo nie wchodź sam do obcego domu).
3. A teraz  ułóż własną fabułę. Nie nadawaj bohaterowi imienia, ani żadnych charakterystycznych cech, skup się na ciekawej historii, trudnej sytuacji, z której musi wybrnąć chłopiec, dziewczynka, król, wróżka, krasnoludek albo jeszcze ktoś inny.

Ciekawa fabuła opiera się na konflikcie, motywie walki, ścieraniu się przeciwieństw, ale żeby naprawdę była zajmująca, musi tkwić na solidnych podstawach rzeczywistości. Jakie historie interesują dzieci? Takie, które odzwierciedlają ich życie, problemy, radości. Mogą dziać się w mrowisku albo na planecie odległej o tysiąc lat świetlnych od Ziemi, byle pokazywały sytuacje, z którymi dziecko ma albo może mieć do czynienia.
W fabule najważniejszy jest pomysł.
Zaczynając, mamy zwykle wiele pomysłów. Trzeba wybrać jeden z nich. Dobrze, gdy jest porywający, ale niezbyt skomplikowany. Ten najlepszy może Ci się przyśnić albo przyjść do głowy w najmniej spodziewanej chwili. Zapamiętaj go, zapisz, a potem myśl o nim, przyzwyczajaj się, utrwalaj w swoim umyśle, zastanawiaj się, co mogłoby być dalej i czym ta historia mogłaby się skończyć, gdybyś planowała złe zakończenie. A ponieważ bajki zawsze kończą się dobrze, więc w najbardziej dramatycznym momencie daj szansę bohaterowi i udziel mu pomocy. Skoro dostał nauczkę, w przyszłości będzie już mądrzejszy.
Taki przemyślany pomysł to już zarys fabuły.
Teraz trzeba zaplanować rozwój akcji; od czego zacząć opowieść, co się będzie działo i jak się to wszystko skończy. Czyli opowieść musi mieć początek, środek i zakończenie.

Na początku trzeba zaciekawić czytelnika, pokazać problem, konflikt, obiecać przygodę,
Juz pierwsze zdanie musi kryć tajemnicę, która skłoni do dalszego słuchania. Tradycyjne: ‘Za górami, za lasami..’ przyciąga uwagę, ale możemy wymyślić inne, równie ciekawe początki. Każdy chwyt jest dobry, byle słuchacz chciał razem z nami brnąć coraz dalej w opowieść. Każdy, kto słucha bajki, liczy na ciekawą historię, z jaką wcześniej się jeszcze nie spotkał. Zarówno dzieci, jak i dorośli oczekują fascynującej, porywającej przygody. Na wstępie lepiej nie wprowadzać zbyt wielu szczegółów, ani wielu bohaterów, bo to spowoduje zamęt. Słuchacz musi oswoić się z miejscem akcji, z nową sytuacją; musi mieć czas na zaznajomienie się z bohaterami, obdarzenie ich sympatią. Kolejne szczegóły wprowadzajmy stopniowo.
Środek fabuły to  spełnianie obietnic danych na początku. Tajemnica, przygody, zwroty akcji, przyciąganie uwagi do samego końca. Wydarzenia muszą tworzyć logiczny ciąg, muszą wynikać z siebie nawzajem, według zasady kostek domina. Jest przyczyna – jest i skutek.
No, a skoro na początku pojawiło się pytanie, na końcu musi paść odpowiedź. Zakończenie powinno spełniać oczekiwania słuchacza. Nie można go zawieść, skoro dotarł tak daleko. Nie możemy też zaskoczyć go czymś nieprawdopodobnym, co nie wynika z dotychczasowej akcji. Nie może to być nie umotywowane niczym cudowne ocalenie, wygrana na loterii, nagłe zjawienie się Marsjan. Takie fantastyczne zakończenia można wprowadzać pod warunkiem, że zostaną wcześniej zapowiedziane. Nieuzasadnione niczym rozstrzygnięcie konfliktu to poważny błąd konstrukcyjny świadczący o nieprzemyśleniu  całej fabuły. Zakończenie musi wynikać z przebiegu akcji, choć dobrze gdyby nie było zbyt łatwe do przewidzenia. Zrób słuchaczowi jakąś miłą niespodziankę, która wywoła zaskoczenia i radość.

Fabuła może być jednowątkowa lub wielowątkowa.
Jednowątkowa to prosta opowieść charakteryzująca się dużą spójnością akcji i brakiem epizodów, a wielowątkowa przybiera bardziej urozmaicone formy. Wyróżnia się w niej wątek główny i wątki poboczne. Ale może być też tak, że równolegle toczą się dwa albo nawet trzy wątki.

Pamiętając, że fabuła to następujące  kolejno po sobie wydarzenia, musisz skonstruować łańcuch przyczynowo-skutkowy, czyli po prostu plan akcji.
Powinny znaleźć się tam następujące elementy:
•    wyrazisty początek, który rozpoczyna akcję, stawia pytanie fabularne, problem, z jakim bohater będzie musiał sobie poradzić. Początek ma zaciekawić.
•    okres rosnącego napięcia, kolejne perypetie bohatera.
•    kulminację, która rozwiązuje problem. To jakieś rozstrzygające wydarzenie , do którego prowadzą wszystkie nici fabuły. Powinno zaskoczyć słuchacza.
•    okres słabnącego napięcia, to zwykle krótki fragment pozwalający nabrać oddechu po emocjach, których słuchacz właśnie doświadczył.
•    dopełnienie – czyli krótkie streszczenie wszystkiego, co wydarzyło się później z bohaterami. W tradycyjnych bajka mówi się, że ‘żyli długo i szczęśliwie’.

To jest tak zwana konstrukcja fabularna. Jest ona bajkopisarzowi niezbędna, ponieważ w trakcie pisania zawsze pojawia się jeden z dwóch problemów:
a/ natłok pomysłów – gdy, zaczynasz się gubić w tym, co wymyśliłaś;
b/ brak pomysłów – bo zapomniałaś, co wcześniej przychodziło Ci na myśl.



Żeby sobie z tym poradzić, trzeba sobie zaplanować zdarzenia. Po prostu trzeba zrobić plan. Punkt po punkcie opracować; początek, rozwinięcie i zakończenie
Prawda jest jednak taka, że nie da się pogodzić planowania ciekawej akcji ze  spontanicznością pisania. Mimo dokładnego zaplanowania, bohater w którymś momencie zaczyna się w bajce rządzić i narzuca nowe wyjścia z sytuacji, całkiem inne niż to sobie zaplanowałaś. Gdy spotka Cię taka niespodzianka, musisz zastanowić się, co dalej. Czy trzymać się sztywno zrobionego wcześniej planu, (wtedy może powstać historia sztuczna i nieprawdziwa), czy ruszać nowym tropem?
Moja rada jest taka: Gdy historia zacznie się rozwijać, nie bój się odchodzenia od założonego planu. Trzymaj się jednak głównego szkieletu fabuły, by dotrzeć do takiego zakończenia i wynikającego z niego morału, jaki wcześniej zaplanowałaś.
I na każdym takim zakręcie konstruuj nowy plan dalszego ciągu.

Najlepsze fabuły powstają na zasadzie; Co by było, gdyby…
1/ co by było gdyby, wróżka zabrała na królewski bal dziewczynę od krów i czyszczenia pieców?
2/co by było gdyby zagubione w lesie dzieci trafiły do domku złej czarownicy?
3/ co by było gdyby dziewczynka weszła do króliczej jamy?
Te bajki zostały już wymyślone, ale pytań ‘co by było gdyby’ można stawiać w nieskończoność i wymyślać mniej lub bardziej prawdopodobne odpowiedzi.

Bajki można wymyślać o czymkolwiek, byle tchnąć w opowieść życie. Musi tam się znaleźć strach, niepokój, radość, miłość, złość, gniew i wszystkie inne uczucia, jakich doznaje człowiek. Wtedy opowieść będzie prawdziwa. Dołóż osobistą wiedze o życiu, o przyjaźni, o pracy, o zwierzętach, bo dzieci uwielbiają słuchać o prawdziwym życiu.

Ważne jest też to, by jak najbardziej ograniczyć zapożyczenia z cudzych utworów, a postawić na oryginalność.
 
Zapraszam do pracy. Powodzenia.

 
Home
O mnie
Moja twórczość
Galeria
Aktualnie piszę
Bajkopisarstwo
Opowiadania
Spotkania
Forum
© 2014 Grażyna Bąkiewicz
projekt i wykonanie strony: KDSGN